سيد صادق سجادى
7
تاريخ برمكيان ( فارسى )
ادب قرار مىگيرند مانند : عقد الفريد ابن عبد ربه ، الاغانى ابو الفرج اصفهانى ، ادب الغربا ازهرى ، نشوار المحاضره از تنوخى ، زهر الآداب از ابراهيم الحصيرى ؛ يا آثارى كه دربارهء طبقات شعرا نگاشته شده مانند اخبار الشعراء المحدثين ، طبقات الشعراء ابن المعتز يا ابن سلام ؛ يا دواوين شاعران عربىگوى و پارسىسراى همچون ابو نواس ، اصمعى ، عمر بن ابى ربيعه ، خاقانى ، منوچهرى ، معزّى . 3 . منابع جغرافيايى : اهميت اين منابع به سبب اطلاعاتى است كه دربارهء فتح بلخ و موقعيت اين شهر ، معبد نوبهار و انتساب برمك به آنجا به دست مىدهند مانند مسالك و ممالك ابن خرداذبه و اصطخرى ، حدود العالم ، صورة الارض ابن حوقل ، البلدان ابن فقيه ، و معجم البلدان ياقوت . 4 . آثار مربوط به احوال و آثار دانشمندان : اين آثار از نظر فعاليت و نقش فرهنگى برمكيان در علوم حائز اهميت است . نام آثارى كه به خواست و حمايت برمكيان نوشته يا ترجمه شده از همين مأخذ استخراج مىشود ، مانند الفهرست ابن النديم ، تاريخ الحكماء قفطى ، عيون الانباء ابن ابى اصيبعه . 5 . آثار دينى ، حديثى - رجالى ، تاريخ مذاهب و انساب : از مهمترين منابع تحقيق دربارهء افكار و گرايشهاى مذهبى و كلامى برمكيان و ارتباط آنها با علويان و زيديان كه سخت مورد اختلاف است به شمار مىروند ، مانند الفرق بين الفرق بغدادى ، الارشاد شيخ مفيد ، بحار الانوار مجلسى ، كشف الغمّه اربلى ، عمدة الطالب فى انساب آل ابى طالب از ابن عنبه ، اللباب ابن اثير . 6 . تحقيقات جديد : اين آثار بويژه دربارهء واژهء برمك ، تعلّق معبد نوبهار به آئينهاى بودايى يا زردشتى ، صورت واژهء نوبهار و وجه تسميهء آن ، راويان اخبار زندگى برمكيان ، سكهشناسى برمكيان و بررسى بعضى حوادث روزگار ايشان مفيد است . از آن ميان مىتوان به آثار بارتولد ، فوشه ، شفر ، دوبووا ، بازورث و بيلى اشاره كرد . گروه دوم از منابع تاريخ برمكيان ، آثار داستانى - تاريخى است . پيشتر گفته شد كه اين آثار در تحقيقات تاريخى - اجتماعى عصر برمكيان و زندگى اين خاندان به كار مىآيد و داراى ارزش خاصى است . اين اهميت پس از بررسى و شناخت راويان و تطبيق اخبار آنها با منابع ديگر تأييد مىگردد . نخست به برخى از برجستهترين راويان اين آثار مىپردازيم . با آنكه اخبار و حكايات مربوط به برمكيان را بيش از پنجاه تن از رجال سياسى و ادبى و نزديكان برامكه - همچون ابراهيم بن مهدى ، حسن بن فضل و